Odporni na manipulację. Nasi licealiści uczą się rozpoznawać dezinformację

Żyjemy w czasach, w których wojny toczą się nie tylko na lądzie, morzu i w powietrzu, lecz także w naszych głowach. Stowarzyszenie na Rzecz Postępu Demokracji „ERWIN” z Ostrowca Świętokrzyskiego realizuje projekt „Młodzi obywatele w świecie informacji”, w którym uczestniczą uczniowie szkół ponadpodstawowych z powiatów ostrowieckiego i opatowskiego, w tym młodzież naszego liceum. To inicjatywa, która przygotowuje młodych ludzi do życia w tej rzeczywistości i uczy ich, jak nie dać sobą sterować.
Informacja jako broń

     Jeszcze niedawno o fałszywych wiadomościach mówiło się jak o internetowej ciekawostce. Dziś wiemy, że dezinformacja jest narzędziem polityki, a często także wojny. Eksperci od bezpieczeństwa używają pojęcia wojny kognitywnej. Celem takich działań nie jest zdobycie terytorium, tylko wpływ na to, jak ludzie myślą, co czują i jakie decyzje podejmują.

     Taka wojna nie wymaga czołgów. Wystarczy sieć fałszywych kont, zmanipulowane zdjęcie, wyrwany z kontekstu cytat albo film wygenerowany przez sztuczną inteligencję. Dochodzi do tego algorytm, który podsunie te treści dokładnie tym osobom, które najłatwiej poruszyć. Celem bywa skłócenie społeczeństwa, podważenie zaufania do instytucji, wywołanie strachu albo zniechęcenie ludzi do udziału w życiu publicznym. Polska, jako państwo frontowe NATO i sąsiad wojny w Ukrainie, jest jednym z miejsc, gdzie takie działania są szczególnie intensywne.

Dlaczego to dotyczy właśnie młodych?

     Dla obecnego pokolenia licealistów media społecznościowe są głównym oknem na świat. Tam dowiadują się o wydarzeniach, wyrabiają sobie opinie i rozmawiają z rówieśnikami. To ogromna szansa, ale też pole minowe.
Mechanizmy manipulacji są projektowane tak, by omijać racjonalne myślenie. Treść, która wzbudza złość, strach lub oburzenie, rozchodzi się szybciej niż spokojna, rzetelna informacja. Krótkie formy wideo nie zostawiają czasu na refleksję. Bańki informacyjne sprawiają, że widzimy głównie to, co potwierdza nasze przekonania. A rozwój sztucznej inteligencji powoduje, że zasada „zobaczę, to uwierzę” przestaje działać.

     Młodzi ludzie to także przyszli wyborcy, a wielu z naszych uczniów zagłosuje po raz pierwszy już w najbliższych latach. To od ich odporności informacyjnej zależy jakość debaty publicznej i, w dłuższej perspektywie, siła polskiej demokracji. Społeczeństwo, którego obywatele potrafią odróżnić fakt od manipulacji, jest znacznie trudniejszym celem dla każdego, kto chciałby nim sterować z zewnątrz.

Krytyczne myślenie jako forma obrony

     Odporność na dezinformację nie polega na tym, by nie wierzyć w nic. Cynizm i przekonanie, że „wszyscy kłamią”, to zresztą jeden z celów wojny kognitywnej, bo człowiek, który przestał ufać czemukolwiek, łatwo się wycofuje albo daje się porwać najgłośniejszej narracji. Chodzi o coś innego: o umiejętność zadawania właściwych pytań.
Kto jest autorem tej informacji? Skąd pochodzi to zdjęcie? Czy inne, niezależne źródła potwierdzają tę wiadomość? Dlaczego ten tekst tak mocno gra na moich emocjach? Komu zależy na tym, żebym to udostępnił? Te pytania brzmią prosto, ale zadawane odruchowo stają się jedną z najskuteczniejszych tarcz, jakie może mieć współczesny obywatel.
Równie ważna jest odpowiedzialność. Każdy z nas jest dziś nie tylko odbiorcą, ale i nadawcą treści. Jedno bezrefleksyjne kliknięcie „udostępnij” może sprawić, że to my staniemy się ogniwem w łańcuchu dezinformacji.

Czego uczą się nasi uczniowie

     W ramach projektu nasi licealiści biorą udział w warsztatach poświęconych mechanizmom manipulacji, takim jak clickbait, język emocji czy selektywne podawanie faktów. Poznają też praktyczne metody weryfikacji: wyszukiwanie wsteczne obrazów, ocenę wiarygodności źródeł, podstawy OSINT oraz rozpoznawanie treści generowanych przez sztuczną inteligencję. Uczestniczą też w symulacji kampanii dezinformacyjnej, żeby zobaczyć od środka, jak powstaje i rozprzestrzenia się fałszywa narracja.
Właśnie startuje konkurs „Prawda czy manipulacja?”, w którym zespoły uczniów będą analizować prawdziwe przypadki dezinformacji. Zwieńczeniem projektu będzie „Dzień Świadomego Odbiorcy Mediów” z debatą „Czy można ufać mediom?”. Uczniowie będą na nim mogli publicznie zaprezentować swoje prace i przećwiczyć rzeczową, opartą na argumentach dyskusję.

Inwestycja w przyszłość

     Wiedza, którą zdobywają nasi uczniowie, nie zniknie po zakończeniu projektu. Wyniosą ją do domów, do rozmów z rodzicami i dziadkami, do grup znajomych i na studia. Wierzymy, że świadomy, krytycznie myślący młody człowiek to najlepsza odpowiedź na wyzwania epoki informacyjnej. To także najlepsza obrona przed tymi, którzy chcieliby nas podzielić.

     Projekt realizuje Stowarzyszenie na Rzecz Postępu Demokracji „ERWIN” w Ostrowcu Świętokrzyskim, a uczestniczą w nim uczniowie naszej szkoły i LO w Opatowie.

Nadchodzące wydarzenia
  1. Informacja o zagrożeniach

    grudzień 11
Skip to content